Thực tiễn về hôn nhân tại Đồng Nai

NGUYÊN NHÂN BẤT ĐỒNG TRONG QUAN HỆ HÔN NHÂN HIỆN NAY DƯỚI GÓC ĐỘ PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN XÃ HỘI

Nguyên nhân dẫn đến việc bất đồng trong hôn nhân hiện tại: Từ góc độ thực tiễn cho đến pháp luật

Hôn nhân là một trong những thiết chế xã hội cơ bản, được pháp luật và xã hội thừa nhận nhằm xây dựng gia đình – tế bào của xã hội. Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, hôn nhân được xác lập trên cơ sở tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng, tôn trọng danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của nhau.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại với sự biến đổi sâu sắc về kinh tế, văn hóa, lối sống và tư duy cá nhân, bất đồng trong quan hệ hôn nhân ngày càng gia tăng, trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến ly thân, ly hôn và nhiều hệ lụy xã hội khác. Theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, số lượng vụ án ly hôn tại Việt Nam tăng đều qua các năm, trong đó phần lớn xuất phát từ mâu thuẫn kéo dài, bất đồng quan điểm sống và vi phạm nghĩa vụ hôn nhân.

Vậy, đâu là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến bất đồng trong quan hệ hôn nhân hiện nay? Dưới đây là phân tích chi tiết dưới góc độ pháp luật – xã hội – tâm lý gia đình.

2. Nhóm nguyên nhân xuất phát từ yếu tố kinh tế – tài chính

2.1. Áp lực kinh tế và thu nhập không ổn định

.1. Áp lực kinh tế và thu nhập không ổn định – Nguyên nhân cốt lõi gây bất đồng trong hôn nhân hiện nay

Kinh tế luôn được xem là nền tảng vật chất bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển bền vững của hôn nhân. Mặc dù hôn nhân được xây dựng trên cơ sở tình yêu, sự tự nguyện và gắn kết tinh thần, song trên thực tế, nếu không có sự bảo đảm về điều kiện kinh tế tối thiểu thì đời sống hôn nhân rất dễ rơi vào trạng thái bất ổn, căng thẳng và phát sinh mâu thuẫn kéo dài.

Thứ nhất, áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng

Trong bối cảnh kinh tế – xã hội hiện nay, các chi phí thiết yếu như:

• Chi phí nhà ở (mua nhà, thuê nhà, trả nợ ngân hàng),
• Chi phí nuôi dạy con cái (học phí, y tế, kỹ năng sống),
• Chi phí sinh hoạt hằng ngày,
• Nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ hai bên,

đều có xu hướng tăng cao, trong khi thu nhập của nhiều gia đình lại không ổn định hoặc không theo kịp mức tăng chi tiêu. Điều này khiến đời sống hôn nhân thường xuyên đặt trong tình trạng áp lực tài chính triền miên, làm suy giảm sự hài lòng và hạnh phúc gia đình.

Áp lực kinh tế kéo dài dễ dẫn đến tâm lý mệt mỏi, căng thẳng, khiến vợ chồng:

• Dễ nóng giận, cáu gắt,
• Thiếu kiên nhẫn và khoan dung,
• Khó duy trì sự quan tâm, chia sẻ lẫn nhau.

Từ đó, những bất đồng nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày có thể bị khuếch đại thành mâu thuẫn nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự bền vững của quan hệ hôn nhân.

Thứ hai, thu nhập không ổn định và sự phụ thuộc tài chính giữa vợ chồng

Một trong những nguyên nhân phổ biến gây bất đồng là sự chênh lệch hoặc mất cân bằng về thu nhập giữa vợ và chồng. Khi một bên:

• Không có việc làm ổn định,
• Thu nhập quá thấp,
• Hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn tài chính của bên còn lại,

rất dễ phát sinh những hệ quả tiêu cực cả về tâm lý lẫn quan hệ gia đình.

Đối với người không có thu nhập hoặc thu nhập thấp, sự phụ thuộc tài chính lâu dài thường tạo ra:

• Cảm giác tự ti, mặc cảm, cho rằng bản thân không đóng góp đủ cho gia đình;
• Tâm lý bị lép vế trong các quyết định chung;
• Lo sợ mất tiếng nói và vị thế trong gia đình.

Ngược lại, đối với người là trụ cột kinh tế, việc phải gánh vác toàn bộ trách nhiệm tài chính có thể dẫn đến:

• Áp lực tâm lý nặng nề,
• Cảm giác mệt mỏi, bất công,
• Xu hướng trách móc, so sánh, coi nhẹ vai trò của người còn lại.

Chính sự mất cân bằng này khiến mối quan hệ vợ chồng không còn dựa trên sự bình đẳng, mà chuyển dần sang trạng thái lệ thuộc – áp đặt, làm gia tăng nguy cơ xung đột.

Thứ ba, mâu thuẫn trong phân công vai trò và trách nhiệm kinh tế gia đình

Theo quan niệm truyền thống, trách nhiệm kinh tế gia đình thường đặt nặng lên vai người chồng. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, vai trò này đã có nhiều thay đổi, khi cả vợ và chồng đều tham gia lao động, tạo thu nhập. Nếu việc phân công vai trò không rõ ràng, không phù hợp với điều kiện thực tế, rất dễ phát sinh mâu thuẫn.

Một số tình huống phổ biến bao gồm:

• Một bên vừa phải đi làm, vừa gánh phần lớn việc nội trợ;
• Một bên không chủ động chia sẻ trách nhiệm kinh tế nhưng lại yêu cầu quyền quyết định cao;
• Thiếu sự thống nhất trong việc chi tiêu, tiết kiệm và đầu tư.

Những mâu thuẫn này nếu không được giải quyết kịp thời sẽ dẫn đến mất cân bằng vai trò trong gia đình, làm suy yếu sự gắn kết và tôn trọng lẫn nhau giữa vợ chồng.

Thứ tư, góc độ pháp luật: Nghĩa vụ chia sẻ trách nhiệm kinh tế của vợ chồng

Về mặt pháp lý, Điều 19 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định rõ:

“Vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau; cùng nhau chia sẻ, thực hiện các công việc trong gia đình và trách nhiệm kinh tế.”

Quy định này thể hiện nguyên tắc bình đẳng và hợp tác trong đời sống hôn nhân, trong đó trách nhiệm kinh tế không phải là nghĩa vụ riêng của một bên mà là nghĩa vụ chung của cả vợ và chồng, phù hợp với khả năng, điều kiện của mỗi người.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều cặp vợ chồng:

• Không nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ pháp lý này;
• Xem trách nhiệm kinh tế là nghĩa vụ mặc nhiên của một bên;
• Thiếu sự thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu.

Việc không thực hiện đúng hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chia sẻ trách nhiệm kinh tế không chỉ làm phát sinh mâu thuẫn về mặt tình cảm mà còn có thể trở thành căn cứ để Tòa án xem xét khi giải quyết các tranh chấp hôn nhân, đặc biệt trong các vụ ly hôn.

Thứ năm, hệ quả của áp lực kinh tế đối với quan hệ hôn nhân

Áp lực kinh tế và thu nhập không ổn định, nếu kéo dài, có thể dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng như:

• Suy giảm sự gắn bó tình cảm giữa vợ chồng;
• Gia tăng nguy cơ bạo lực gia đình (đặc biệt là bạo lực tinh thần);
• Làm phát sinh các mâu thuẫn khác như tranh chấp tài sản, ngoại tình, ly thân.

Do đó, có thể khẳng định rằng áp lực kinh tế là một trong những nguyên nhân nền tảng, tác động trực tiếp và gián tiếp đến hầu hết các bất đồng trong quan hệ hôn nhân hiện nay.

2.2. Bất đồng trong quản lý tài sản chung – riêng

Một nguyên nhân pháp lý quan trọng khác là tranh chấp tài sản vợ chồng. Pháp luật quy định:

• Tài sản chung
• Tài sản riêng
• Tuy nhiên, nhiều cặp vợ chồng:

• Không minh bạch tài chính
• Một bên tự ý sử dụng tài sản chung
• Che giấu thu nhập, nợ riêng

Điều này không chỉ gây mất niềm tin mà còn dẫn đến tranh chấp nghiêm trọng khi hôn nhân rạn nứt.

3. Bất đồng về quan điểm sống, giá trị và lối sống cá nhân

3.1. Sự khác biệt trong tư duy và hệ giá trị

Trong xã hội hiện đại, hôn nhân không còn đơn thuần dựa trên trách nhiệm mà đề cao hạnh phúc cá nhân và sự thấu hiểu. Khi vợ chồng có sự khác biệt lớn về:

• Mục tiêu sống
• Quan điểm nuôi dạy con
• Cách ứng xử với gia đình hai bên
• Niềm tin tôn giáo, đạo đức

mà không có sự dung hòa, mâu thuẫn là điều khó tránh khỏi.

3.2. Lối sống cá nhân hóa và thiếu chia sẻ

Xu hướng đề cao cái tôi cá nhân khiến nhiều người:

• Ít dành thời gian cho gia đình
• Ưu tiên công việc, bạn bè, mạng xã hội
• Thiếu kỹ năng giao tiếp vợ chồng

Pháp luật tuy không can thiệp sâu vào đời sống tình cảm, nhưng Điều 19 Luật Hôn nhân và Gia đình vẫn nhấn mạnh nghĩa vụ chung sống, chia sẻ và tôn trọng lẫn nhau. Việc không thực hiện nghĩa vụ này là căn nguyên của bất đồng kéo dài.

4. Ngoại tình và vi phạm nghĩa vụ chung thủy

4.1. Ngoại tình – nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đổ vỡ hôn nhân

Ngoại tình là một trong những nguyên nhân phổ biến và nghiêm trọng nhất gây bất đồng trong hôn nhân. Đây không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là hành vi vi phạm pháp luật.

Theo Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cấm hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng. Tùy mức độ, người vi phạm có thể:

• Bị xử phạt hành chính
• Bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung)

Ngoại tình gây ra:

• Tổn thương tinh thần nghiêm trọng
• Mất niềm tin không thể hàn gắn
• Ảnh hưởng tiêu cực đến con cái

4.2. Hệ quả pháp lý của hành vi ngoại tình

Trong các vụ ly hôn, hành vi ngoại tình có thể là căn cứ để:

• Tòa án xác định lỗi của một bên
• Ảnh hưởng đến việc chia tài sản
• Xem xét quyền nuôi con

Do đó, đây là nguyên nhân vừa mang tính xã hội vừa mang tính pháp lý sâu sắc.

5. Bạo lực gia đình – nguyên nhân tiềm ẩn nhưng nghiêm trọng

5.1. Các hình thức bạo lực gia đình

Bạo lực gia đình không chỉ là bạo lực thể chất mà còn bao gồm:

• Bạo lực tinh thần
• Bạo lực kinh tế
• Bạo lực tình dục

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 đã mở rộng khái niệm và tăng cường cơ chế bảo vệ nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

5.2. Bạo lực gia đình và mâu thuẫn hôn nhân

Bạo lực khiến:

• Mối quan hệ vợ chồng trở nên đối kháng
• Mất an toàn trong đời sống chung
• Là căn cứ trực tiếp để ly hôn theo Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình

Đây là nguyên nhân mang tính phá hủy hôn nhân nghiêm trọng nhất, đòi hỏi sự can thiệp của pháp luật và xã hội.

6. Bất đồng trong quan hệ với gia đình hai bên

6.1. Mâu thuẫn mẹ chồng – nàng dâu, con rể – gia đình vợ

Ở Việt Nam, yếu tố gia đình truyền thống vẫn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống hôn nhân. Việc:

• Sống chung nhiều thế hệ
• Can thiệp quá sâu của cha mẹ
• Thiên vị con ruột

dễ dẫn đến xung đột, khiến vợ chồng rơi vào thế khó xử.

6.2. Nghĩa vụ tôn trọng gia đình hai bên theo pháp luật

Điều 19 Luật Hôn nhân và Gia đình quy định vợ chồng có nghĩa vụ tôn trọng, chăm sóc, giúp đỡ cha mẹ hai bên. Tuy nhiên, khi nghĩa vụ này bị hiểu sai hoặc thực hiện thiếu công bằng, bất đồng là điều khó tránh.

7. Thiếu hiểu biết pháp luật hôn nhân và gia đình

Một nguyên nhân sâu xa nhưng rất phổ biến là thiếu kiến thức pháp luật. Nhiều cặp vợ chồng:

• Không hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình
• Không phân biệt tài sản chung – riêng
• Không biết cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp

Dẫn đến:

• Xử sự cảm tính
• Mâu thuẫn bị đẩy lên cao
• Tranh chấp pháp lý phức tạp khi ly hôn

8. Kết luận: Nhận diện đúng nguyên nhân – chìa khóa gìn giữ hôn nhân bền vững

Bất đồng trong quan hệ hôn nhân hiện nay là hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố: kinh tế, tâm lý, xã hội và pháp luật. Việc nhận diện đúng và đầy đủ các nguyên nhân không chỉ giúp vợ chồng điều chỉnh hành vi, tăng cường đối thoại mà còn là cơ sở để pháp luật can thiệp kịp thời, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, để xây dựng một cuộc hôn nhân bền vững, mỗi cá nhân cần:

• Tôn trọng các nguyên tắc pháp luật về hôn nhân
• Chia sẻ, thấu hiểu và trách nhiệm
• Chủ động tìm kiếm sự tư vấn pháp lý khi mâu thuẫn phát sinh

Hôn nhân không chỉ là sự ràng buộc pháp lý mà còn là sự đồng hành lâu dài, đòi hỏi nỗ lực từ cả hai phía, trên nền tảng pháp luật – đạo đức – và sự thấu cảm con người.